Журнал саясаты

1. Журнал туралы жалпы мәліметтер

«Ашық жүйелер эволюциясы мәселелері журналы» (АЖЭМ) 2003 жылы негізделген. Журналдың құрылтайшысы және шығарушысы әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті болып табылады. Журналдың бекітілген мұқабасы мен титул парақтары, ЖОО көрсетілген шығыс мәліметтері, ISSN, eISSN, редакция алқасының құрамы, редакциялық саясаты, жарияланым әдебі және веб-сайты бар. Журнал жылына 2 рет шығарылады.

Мақалалар CrossRef дерекқорында тіркеледі және әрбір авторлық мақалаға міндетті түрде DOI (цифрлық объект идентификаторы) беріледі.

Журнал «Ұлттық мемлекеттік ғылыми-техникалық сараптама орталығы» АҚ Қазақстандық дәйексөз базасында (ҚазДБ) индекстеледі. Сондай-ақ, журнал elibrary.ru ғылыми электронды кітапханасына орналастырылған және «Ресейлік ғылыми дәйексөз индексі» (РҒДИ) аналитикалық дерекқорына енгізілген.

Редакция алқасының құрамында жетекші қазақстандық және шетелдік ғалымдар бар.

Журнал ақпараттық ашықтық саясатын ұстанады, мақалалар журналдың сайтында (http://peos.kaznu.kz/) үш тілде толық мәтінді форматта қолжетімді.

 

1.1 Журналдың мақсаты мен міндеттері

Мақсаты: Ғылыми қауымдастықты ашық тепе-теңдікке жатпайтын динамикалық табиғи жүйелердің пайда болуы мен эволюциясы мәселелері бойынша ғылыми зерттеулердің нәтижелерімен таныстыру.

Міндеттері:

  • Эволюциялық процестерді зерттеу саласындағы соңғы ғылыми жетістіктерді жариялау.
  • Материя эволюциясы мәселелерін пәнаралық зерттеу саласындағы қазіргі заманғы ғылым жетістіктерімен таныстыру.
  • Материяны іргелі және қолданбалы зерттеу саласындағы ғылым мен білімнің дамуын ынталандыру.

 

1.2 Журналдың тақырыптық бағыттары

Журнал ғылымның барлық салаларында (физика, химия, биология, космология, геофизика, медицина, экология, экономика, социология және философия) зерттелетін үлкен жүйелердегі құрылым түзілуі мен эволюциясының жалпы заңдылықтарын қамтиды. Негізгі бағыттар:

  • Әртүрлі орталардағы: тірі және өлі материя мен қоғамдағы өзара әрекеттесу механизмдерін зерттеу.
  • Ашық тепе-теңдікке жатпайтын динамикалық жүйелерді зерттеу тәсілдері.
  • Өзара әрекеттесетін жүйелер динамикасының заңдары.
  • Жүйелер эволюциясы процестерін зерттеудің сызықтық емес әдістері.
  • Кез келген иерархиялық жүйелердің қалыптасуы мен олардың эволюциялық дамуындағы тепе-теңдіксіздік пен синергетикалық әсерлердің рөлі.
  • Ашық тепе-теңдікке жатпайтын динамикалық жүйелерді зерттеу нәтижелерін пайдаланудың қолданбалы аспектілері.

 

2. Мақаланы жариялау шарттары

Мерзімділігі: Журнал жылына 2 рет электронды форматта шығады: бірінші нөмір – 20 маусымға дейін; екінші нөмір – 20 желтоқсанға дейін.

Тілдер: Мақалалар қазақ, орыс немесе ағылшын тілдерінде қабылданады.

Көлемі: Метадеректер мен әдебиеттер тізімін есептемегенде 1 500-ден 7 000 сөзге дейін.

Шектеулер: Бір автордың мақаласы күнтізбелік жыл ішінде бір реттен көп жарияланбайды.

Төлем: Мақаласы мақұлданған авторлар әл-Фараби атындағы ҚазҰУ бекіткен прейскурант бойынша төлем жасап, түбіртектің PDF нұсқасын редакцияға жіберуі тиіс.

 

3. Плагиат және этика

Барлық мақалалар антиплагиат жүйесі арқылы тексеріледі. Түпнұсқалығы 80%-дан жоғары жұмыстар ғана рецензиялауға жіберіледі.

Этика нормаларын бұзу (плагиат, мәліметтерді бұрмалау) анықталған жағдайда мақала ретракцияланады (қайтарып алынады).

Ереже бұзған авторлар алдағы 3 жыл бойы ҚазҰУ журналдарына мақала бере алмайды.

Жасанды интеллект (AI) құралдары автор ретінде көрсетілмейді және авторлар AI арқылы жасалған мәтіннің дұрыстығына толық жауапты болады.

Журнал жасанды интеллект құралдарын және коммерциялық сервистерді пайдалану мәселелерінде Elsevier баспасының ұсынымдарын және Қазақстан Республикасының нормативтік құжаттарын басшылыққа алады.

 

4. Рецензиялау процесі

Журналда «екі жақты соқыр» (double-blind) рецензиялау қолданылады.

Рецензиялау мерзімі 2 айдан аспауы тиіс.

Егер рецензенттердің пікірі екіге жарылса, үшінші маманға немесе редакция алқасының мүшесіне жүгінеді.

Жариялау туралы соңғы шешімді ғылыми редактор қабылдайды.

Екі теріс рецензия алынған жағдайда, мақала журналда жариялаудан бас тартылады.

Рецензиялау нәтижелері бойынша редакциялық алқа қабылдамаған мақалалар материалдары редакциялық алқа тарапынан өз мақсаттарында пайдаланылмайды. Редактор немесе жауапты хатшы хат алмасуға жауапты авторға жариялаудан бас тартылғаны туралы хабарлайды және рецензенттердің қорытындыларын жібереді.

Мақалаларға берілген рецензиялар журналдың электрондық платформасында электрондық форматта үш жыл бойы сақталады.

Егер мақала авторында (-ларында) басқа ғалым (-дар) мен мүдделер қақтығысы болса, онда ол (олар) мұндай қақтығыстың бар екенін ілеспе хатта көрсетуге міндетті. Бұл мақаланың аталған ғалымға (рецензентке) жіберілуін және мақалаға субъективті емес бағалардың берілуін болдырмау үшін қажет.

 

5. Ашық қолжетімділік саясаты және архивтеу

«Ашық жүйелер эволюциясы мәселелерінің журналы» өз мазмұнына журналдың ресми сайтында ашық қолжетімділік ұсынады. Бұл журнал материалдарына әлемдік ғылыми қауымдастық аясында кеңірек ақпараттық қолжетімділікті қамтамасыз етеді.

Сондай-ақ журналдың веб-сайтында авторлар мен оқырмандар үшін журнал қызметі туралы қажетті ақпарат ұсынылған: жариялау шарттары, мақалаларды рәсімдеу және журналға ұсыну ережелері, журналды қалыптастыру және мақалаларды рецензиялау тәртібі, жарияланымдық этика, редакциялық алқа туралы мәліметтер, ғылыми редактор мен жауапты хатшының байланыс деректері.

Оқырмандар мен авторлар журналдың ағымдағы шығарылымының электрондық нұсқаларымен және алдыңғы кезеңдердегі архивтерімен таныса алады. Журналдың барлық жарияланымдары электрондық түрде тегін және шектеусіз Creative Commons Attribution License (CC BY-NC-ND 4.0) лицензиясы шарттарына сәйкес таратылады.

 

6. Авторлық құқық және лицензиялау

«АЖЭМ» журналының мақалалар авторлары өздерінің ғылыми жұмыстарына авторлық құқықтарын сақтайды және журналға бір мезгілде оны Creative Commons Attribution License (CC BY-NC-ND 4.0) лицензиясы бойынша лицензиялай отырып, жұмысқа бірінші жариялау құқығын береді.

Мақаланың авторлығы мақаланы тікелей жасауға, идеяны қалыптастыруға, мақаланы жазуға, нәтижелерді талдауға қатысқан және ғылыми нәтижелер алуға елеулі үлес қосқан зерттеушілерге тиесілі.

Creative Commons Attribution License шарттарына сәйкес авторлар өз мақалаларына құқықтарын сақтайды, сонымен қатар барлығына оларды еркін жүктеуге, қайта пайдалануға, қайта басып шығаруға, өзгертуге, таратуға немесе көшіруге рұқсат береді, бұл ретте авторлығын міндетті түрде көрсету және осы журналдағы түпнұсқа жарияланымға сілтеме жасау қажет. Журналға сілтеме көрсетілген жағдайда, аталған әрекеттер үшін авторлардан немесе баспадан қосымша рұқсат талап етілмейді.

Авторлар өз мақалаларын басқа дереккөздерде (мысалы, институционалдық архивте, әлеуметтік желілерде және т.б.) тарату құқығын сақтайды, бұл ретте осы журналдағы түпнұсқа жарияланымға міндетті түрде сілтеме берілуі тиіс.

 

7. Құпиялылық шарттары

Авторлар туралы ақпараттық деректер – олардың аты-жөні, аффилиациясы, байланыс деректері, атқаратын лауазымы мен академиялық дәрежесі туралы мәліметтер, сондай-ақ авторлардың халықаралық деректер базаларындағы профильдерінің идентификаторларына сілтемелер мақалада «Авторлар туралы мәліметтер» бөлімінде орналастырылады.

«АЖЭМ» журналының редакциялық алқасының мүшелері қарауға қабылданған мақала туралы ақпаратты жарияланғанға дейін тағайындалған рецензенттерден басқа үшінші тұлғаларға ашпайды. Сондай-ақ редакция рецензенттер туралы мәліметтерді авторларға және басқа тұлғаларға жария етпейді.

Осы және жариялау үдерісіне қатысушылардың өзге де мінез-құлық нормалары, атап айтқанда авторлардың, редакциялық алқа мүшелерінің, баспагердің және рецензенттердің қағидаттары, нормалары мен стандарттары әл-Фараби атындағы ҚазҰУ ғылыми журналдарына арналған Жариялау этикасына (осы Редакциялық саясаттың 8-бөлімі) негізделген.

 

8. Ғылыми жарияланымдар этикасы

«Ашық жүйелер эволюциясы мәселелері журналының» редакциялық алқа мүшелері өздерінің кәсіби қызметінде әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дың ғылыми журналдарына арналған «Жариялау этикасы» (бұдан әрі – Жариялау этикасы) қағидаттары мен нормаларын басшылыққа алады. Жариялау этикасы Халықаралық жариялау этикасы комитетінің (COPE) этикалық нормаларына, сондай-ақ Scopus (Elsevier) журналдарының жариялау этикасы қағидаттарына және әл-Фараби атындағы ҚазҰУ ғалымының этикалық кодексіне сәйкес әзірленген.

Жариялау этикасы редакторлардың, рецензенттердің және авторлардың этикалық мінез-құлық нормаларын, қағидаттары мен стандарттарын, мүдделер қақтығысын, этикалық емес мінез-құлықты анықтау шараларын, мақаланы кері қайтару (ретракция), түзету және теріске шығару бойынша нұсқаулықтарды белгілейді.

Жариялау үдерісіне қатысушылардың барлығы, атап айтқанда, әрбір автор, ғылыми редактор, рецензент, жауапты хатшы, «Ашық жүйелер эволюциясы мәселелері журналының» редакциялық алқа мүшелері жариялау этикасының қағидаттарын, нормалары мен стандарттарын сөзсіз сақтауға міндетті. Этикалық қағидаттарды сақтау ғылыми журналдың сапасын қамтамасыз ету және қолдау үшін, сондай-ақ жариялау үдерісіне қатысушылар арасында сенімді әрі құрметті қарым-қатынастарды қалыптастыру үшін маңызды.

Этикалық емес мінез-құлық деп авторлардың, редакторлардың немесе баспагердің мынадай әрекеттері саналады: өз мақалаларына өздері рецензия ұсыну; келісілген және жалған рецензиялау; ғылыми зерттеу нәтижелерін жариялау үшін агенттік қызметтерге жүгіну; жалған авторлық; зерттеу нәтижелерін бұрмалау және қолдан жасау; жалған псевдоғылыми мәтіндерді жариялау; авторлардың рұқсатынсыз мақалалардың мақалаларын басқа басылымдарға беру; авторлардың материалдарын үшінші тұлғаларға беру; редакциялық үдерістердің құпиялылық қағидаттары мен авторлық құқықтары бұзылған жағдайлар; дәйексөздерді манипуляциялау; плагиат.

 

8.1 Редакциялық алқа мүшелерінің жариялау этикасының қағидаттары

«Ашық жүйелер эволюциясы мәселелері журналының» редакциялық алқа мүшелері журналды дамытуға, жетілдіруге, оны халықаралық деректер базаларына ілгерілетуге жауапты. Олар пікір еркіндігі қағидаттарын ұстануға, журнал авторлары мен оқырмандарының ғылыми және кәсіби қажеттіліктерін қанағаттандыруға, сондай-ақ журнал материалдарын жариялау туралы шешім қабылдау кезінде автордың, рецензенттің және баспагердің коммерциялық мүдделерінің ықпал етуіне жол бермеуге міндетті. Сонымен қатар олар ғылыми жарияланымдардың сапасын арттыру үшін барлық мүмкін шараларды қабылдап, жариялау үдерісінің барлық кезеңдерінде ақпараттық деректердің құпиялылығын қорғауы тиіс.

Барлық авторлардың теңдігі. Редакциялық алқа мүшелері авторлар ұсынған материалдарды журналда жариялау туралы шешім қабылдауға жауапты. Олар мақалаларды авторлардың нәсіліне, жынысына, жыныстық бағдарына, діни нанымына, этникалық шығу тегіне, азаматтығына, саяси көзқарастарына немесе коммерциялық мүдделеріне қарамастан, олардың ғылыми мазмұны бойынша бағалауы тиіс.

Мақаланы жариялау туралы шешім қабылдау. Редакцияға ұсынылған мақалалардың қайсысы жарияланатыны журнал редакциясының шешімімен, рәсімдеу талаптарына сәйкестігін тексеру, плагиатқа қарсы тексеру және ғылыми рецензиялау нәтижелері негізінде қабылданады. Мақаланы жариялау туралы шешім қабылдауда редакциялық алқа журнал саясаты мен жариялау этикасын басшылыққа алады, плагиат белгілері бар, ғылыми этика қағидаттары, стандарттары мен нормалары бұзылған және авторлық құқық бұзылған мақалаларды жариялауға жол бермейді.

Редакциялық алқа мүшелері этикалық емес мінез-құлықтың, плагиаттың, өзін-өзі плагиат жасаудың, авторлардың артық өзін-өзі дәйексөз келтіруінің, мүдделер қақтығысының айқын белгілері бар мақалалардың жариялануына жауапты. Егер мақала жазу барысында жариялау және/немесе ғылыми этика қағидаттары бұзылған болса, журналдың ғылыми редакторы редакциялық алқа шешіміне сәйкес жарияланымды қайтарып алу (ретракция) рәсімін жүргізуі тиіс. Мақалалар автор(лар) тарапынан немесе журнал редакциясы тарапынан кері қайтарылуы мүмкін. Редакция жариялау және/немесе ғылыми этика бұзылған жағдайда Committee on Publication Ethics (COPE) ұсынымдарына сүйене отырып, жарияланған мақалаларды алып тастайды (ретракциялайды). Мақала мына жағдайларда кері қайтарылады:

  • алынған деректердің сенімсіз екендігі немесе заңсыз әрекеттер нәтижесінде алынғандығы туралы нақты дәлелдер болғанда (мысалы, деректерді қолдан жасау);
  • мақала «АЖЭМ» журналында жарияланғанға дейін басқа басылымда жарияланғаны анықталса;
  • мақалада плагиат анықталса, соның ішінде суреттерді, графиктерді, кестелерді және т.б. заңсыз пайдалану;
  • мақалада басқа ғалымдарға және олардың зерттеулеріне теріс әсер етуі мүмкін өрескел қателер (мысалы, эксперименттік қате немесе есептеу қателері) болған жағдайда;
  • үшінші тұлғалар тарапынан мақалаға немесе оның жекелеген бөліктеріне авторлық құқық бойынша талаптар туындаса;
  • мақалада жариялау және/немесе ғылыми этика қағидаттары, стандарттары мен нормаларына қайшы ақпарат болған жағдайда.

Жоғарыда аталған жағдайларда редакциялық алқа тексеру жүргізеді, оның нәтижесі бойынша мақала жарияланымнан кері қайтарылуы мүмкін. Бұл үшін ғылыми редактор бекітетін және қол қоятын мақала ретракциясы туралы акт жасалады. Мақаланың хат-хабар авторына актінің көшірмесі жіберіледі.

Одан кейін журнал сайтында мақала ретракцияланған ретінде белгіленіп, себептері көрсетіледі. Редакция ретракция туралы ақпаратты журнал сайтындағы басты бетте жариялайды және кейінгі нөмірінде де осы туралы мәлімет орналастырады.

«Ашық жүйелер эволюциясы мәселелері журналының» редакциясы жарияланған нөмірлерде анықталған бұзушылықтарға қатысты барлық негізделген өтініштерді жауапкершілікпен, объективті және мұқият қарайды.

Редакция авторлар мен рецензенттерді жарияланғаннан кейін анықталған қателер мен бұзушылықтар туралы редакцияға мүмкіндігінше жедел хабарлауды жауапкершілік пен міндет деп санайды.

Құпиялылық қағидаты. Мақаланы қарау кезеңінде (жарияланғанға дейін) редакторлар мен редакциялық алқа мүшелері ол туралы ақпаратты авторлардан, тағайындалған рецензенттерден және баспагерден басқа ешкімге жария етпеуі тиіс. Қарауға түскен кез келген мақала құпия материал ретінде қарастырылуы қажет. Мақалалар ғылыми редактордың рұқсатынсыз үшінші тұлғаларға көрсетілмеуі және талқыланбауы тиіс.

Редакциялық алқа мүшелері қабылданбаған мақалаларды авторлардың жазбаша келісімінсіз өздерінің зерттеулерінде пайдаланбайтынына кепілдік береді.

Этикалық емес мінез-құлық туралы шағымдарды қарау. Редакциялық алқа мүшелері авторлардың және журналда жарияланған мақалалардың этикалық емес мінез-құлқы туралы әрбір шағымды оның түсу уақытына қарамастан жеке қарастыруы тиіс. Мұндай шағымдарға қатысты олар объективті және тиісті шаралар қабылдауы қажет. Егер шағым дәлелденсе, редакциялық алқа мүшелері мақаланы жариялаудан бас тартуға, хат-хабар авторымен ынтымақтастықты тоқтатуға, тиісті теріске шығару жариялауға, сондай-ақ автор(лар)дың этикалық емес әрекеттерін болдырмау үшін өзге де шаралар қабылдауға құқылы.

 

8.1.1 Редакциялық алқа, олардың лауазымдық міндеттері мен жауапкершілігі

«Ашық жүйелер эволюциясы мәселелері журналының» ғылыми редакторының, жауапты хатшысының және редакциялық алқа мүшелерінің лауазымдық міндеттері мен жауапкершілігі тиісті бекітілген лауазымдық нұсқаулықтарда көрсетілген.

 

8.2 Автордың жариялау этикасының қағидаттары

Бір реттік жариялау. Автор(лар) редакцияға ұсынылған мақала мақаланың басқа басылымдарға қарауға берілмегеніне кепілдік береді. Мақаланы бір мезгілде бірнеше журналға/басылымға ұсыну қабылданбайды және жариялау этикасының қағидаттары, стандарттары мен нормаларын өрескел бұзу болып табылады.

Мақаланың авторлығы. Мақаланы дайындауға ең көп зияткерлік үлес қосқан тұлға (екі және одан да көп тең авторлар болған жағдайда) авторлар тізімінде бірінші болып көрсетіледі. Әрбір мақала үшін хат-хабар авторы тағайындалуы тиіс, ол мақаланың соңғы нұсқасын дайындауға, редакциялық алқамен байланыс орнатуға жауап береді, сондай-ақ зерттеуге жеткілікті үлес қосқан барлық қатысушылардың (егер авторлар саны бірден көп болса) авторлар тізіміне енгізілуін қамтамасыз етуі және барлық авторлардан соңғы нұсқаны редакцияға ұсынуға келісімін алуы қажет. Мақалада/мақалада көрсетілген барлық авторлар жұмыстың мазмұны үшін жауапты болады.

Оригиналдылық қағидаты. Автор(лар) мақалада ұсынылған зерттеу нәтижелері түпнұсқа, дербес жұмыс болып табылатынына және плагиат тексеру жүйесі арқылы анықталуы мүмкін заңсыз пайдаланулар мен плагиаттың жоқ екеніне кепілдік береді.

Авторлар этикалық емес мінез-құлық белгілері бар мақалаларды жариялағаны үшін жауапты болады, оның ішінде плагиат, өзін-өзі плагиат жасау, өзін-өзі дәйексөз келтіру, деректерді бұрмалау, жалған авторлық, қайталау, мүдделер қақтығысы және алдау.

Дереккөздерді растау қағидаты. Автор(лар) зерттеу барысында пайдаланған ғылыми және өзге де дереккөздерді дұрыс көрсетуге міндетті. Басқа авторлардың еңбектерінің қандай да бір бөліктері пайдаланылған және/немесе олардың тұжырымдары келтірілген жағдайда, мақалада бастапқы дереккөз автор(лар)ына сілтемелер көрсетілуі тиіс. Күмәнді дереккөздерден алынған ақпарат мақаланы рәсімдеу кезінде пайдаланылмауы керек.

Егер рецензенттерде, ғылыми редакторда немесе редакциялық алқа мүшелерінде зерттеу нәтижелерінің шынайылығы мен дұрыстығына күмән туындаса, автор(лар) мақалада келтірілген нәтижелерді немесе фактілерді растау үшін қосымша материалдар ұсынуға міндетті.

Жариялау үдерісінде қателерді түзету. Жұмыстың кез келген кезеңінде қателер мен дәлсіздіктер анықталған жағдайда, авторлар бұл туралы ғылыми редакторға жедел хабарлауға және оларды жоюға немесе түзетуге көмектесуге міндетті. Журнал сайтында тиісті түзету (Erratum немесе Corrigendum) түсіндірмелермен жарияланады. Түзету мүмкін болмайтын өрескел қателер анықталған жағдайда, автор(лар) мақаланы/мақаланы кері қайтарып алуы тиіс.

Жариялау этикасын сақтау қағидаты. Авторлар зерттеулерге қатысты сын немесе ескертулерді білдіруде, сондай-ақ рецензиялау және жариялау мәселелері бойынша редакциямен өзара әрекеттесуде этикалық нормаларды сақтауға міндетті. Авторлар тарапынан этикалық қағидаттардың сақталмауы жариялау этикасының өрескел бұзылуы болып саналады және мақаланы рецензиялаудан және/немесе жариялаудан алып тастауға негіз болады.

 

8.3 Рецензенттің жариялау этикасының қағидаттары

Рецензиялаудың объективтілік қағидаты. «Ашық жүйелер эволюциясы мәселелері журналының» рецензент(тер)і мақаланы сараптамалық бағалауды объективті түрде жүргізуге міндеттенеді. Мақала автор(лар)ына қатысты жеке сынға жол берілмейді. Рецензент өз ескертулерін дәлелдеп, мақаланы қабылдау немесе қабылдамау туралы шешімін негіздеуі тиіс.

Рецензиялау барысында автор(лар)дың ұлты, діни нанымы, саяси немесе өзге де көзқарастары ескерілмеуі тиіс және рецензент(тер) тарапынан назарға алынбайды.

Рецензенттің редакциялық шешімдерге қосқан үлесі. Рецензент(тер) дайындаған сараптамалық бағалау редакцияға мақаланы жариялау туралы шешім қабылдауға ықпал етеді, сондай-ақ автор(лар)ға мақаланы жетілдіруге көмектеседі. Мақаланы жариялауға қабылдау, авторға түзету немесе қайта өңдеу үшін қайтару, не болмаса жариялаудан бас тарту туралы шешім редакциялық алқа тарапынан рецензия нәтижелеріне сүйене отырып қабылданады.

Рецензиялаудың уақтылылығы қағидаты. Рецензент редакция белгілеген мерзімде, бірақ мақала рецензиялауға алынған сәттен бастап екі айдан кешіктірмей рецензия ұсынуға міндетті. Егер белгіленген мерзімде мақаланы қарау және рецензия дайындау мүмкін болмаса, рецензент бұл туралы дереу ғылыми редакторға хабарлауы тиіс.

Өзіне берілген мақаланы рецензиялау үшін біліктілігі жеткіліксіз немесе сәйкес емес деп есептейтін рецензент бұл туралы дереу ғылыми редакторға хабарлап, рецензиялаудан бас тартуы қажет.

Рецензент тарапынан құпиялылық қағидаты. Рецензиялауға берілген мақала құпия материал ретінде қарастырылуы тиіс. Рецензент оны журналдың ғылыми редакторының және/немесе автор(лар)дың жазбаша рұқсатын алғаннан кейін ғана үшінші тұлғаларға көрсетуге және/немесе талқылауға құқылы.

Рецензиялау және жариялау үдерісі барысында алынған ғылыми жұмысқа қатысты ақпарат пен идеяларды рецензент(тер) жеке пайда табу мақсатында пайдаланбауы тиіс.

Дереккөздерді растау қағидаты. Рецензент қарастырылып отырған мақалада автор(лар) көрсетпеген, бірақ зерттеу нәтижелеріне әсер етуі мүмкін ғылыми еңбектерді көрсетуі тиіс. Сондай-ақ рецензент ғылыми редактордың назарын қарастырылып отырған мақала мен бұрын жарияланған жұмыстар арасындағы елеулі ұқсастыққа немесе сәйкестікке аударуға міндетті.

Егер рецензентте мақалада плагиат, заңсыз пайдаланулар, жалған немесе қолдан жасалған материалдар немесе зерттеу нәтижелері бар деп санауға жеткілікті негіз болса, ол мақаланы жариялауға жібермеуі тиіс және анықталған жариялау және ғылыми этика қағидаттарының, стандарттарының және нормаларының бұзылуы туралы ғылыми редакторға хабарлауы қажет.

 

8.4 Мүдделер қақтығысы

Жариялау этикасы жөніндегі комитеттің (COPE) анықтамасына сәйкес, мүдделер қақтығысы – авторлар, рецензенттер немесе редакциялық алқа мүшелері жарияланатын материалға қатысты олардың пайымдауына әсер етуі мүмкін жасырын мүдделері бар жағдайлар. Мүдделер қақтығысы қаржылық, жеке немесе кәсіби сипаттағы жағдайлар болған кезде туындайды, олар рецензенттің және редакциялық алқа мүшелерінің ғылыми пайымдауына және, соның нәтижесінде, мақаланы жариялау туралы редакциялық алқа шешіміне әсер етуі мүмкін.

Журналдың жауапты редакторы жариялау үдерісіне қатысатын барлық тараптардан мүдделер қақтығысын ашып көрсетуді талап етуі тиіс.

Ғылыми редактор, редакциялық алқа мүшелері және рецензенттер редакциялық алқа шешіміне ықпал етуі мүмкін кез келген ықтимал мүдделер қақтығысы туралы хабарлауы тиіс. Редакциялық алқа мүшелері, егер олар мақала автор (-лар) ының зерттеу нәтижелерімен байланысты қандай да бір бәсекелестік қатынастарда болса немесе өзге де мүдделер қақтығысы орын алса, мақаланы қараудан бас тартуы тиіс.

Журналға мақала ұсыну кезінде автор(лар) зерттеуді қаржыландырудың барлық көздері көрсетілгенін мәлімдейді; сондай-ақ қарауға ұсынылған мақалаға қатысты мүдделер қақтығысын тудыруы мүмкін коммерциялық, қаржылық, жеке немесе кәсіби факторларды көрсетеді. Автор(лар) ілеспе хатта мүдделер қақтығысы болған жағдайда, олардың пікірінше, мақаласын объективті бағалай алмайтын ғалымдарды да көрсете алады.

Рецензент бәсекелестік, ынтымақтастық немесе авторлармен басқа да қатынастар нәтижесінде мүдделер қақтығысын туындатуы мүмкін мақалаларды қарамауы тиіс.

Мақала мазмұнымен мүдделер қақтығысы болған жағдайда, жауапты редактор бұл туралы ғылыми редакторға хабарлайды, содан кейін ғылыми редактор мақаланы тексеру мен рецензиялауды басқа редакторға/рецензентке тапсырады.

Қарау және рецензиялау үдерісіне қатысушылар арасындағы мүдделер қақтығысының болуы мақаланың міндетті түрде қабылданбайтынын білдірмейді.

Барлық мүдделі тұлғалар жариялау үдерісінің барлық кезеңдерінде мүдделер қақтығысының кез келген түрінен барынша аулақ болуға тиіс. Мүдделер қақтығысы туындаған жағдайда, оны анықтаған тұлға дереу редакцияға хабарлауы керек. Бұл жариялау және ғылыми этика қағидаттарының, стандарттарының және нормаларының өзге де бұзушылықтарына да қатысты.