ГЕОКОСМИЧЕСКАЯ БУРЯ 09-15 НОЯБРЯ 2025 ГОДА

С.Н. Мукашева; Л.Ф. Черногор; В.И. Капытин; Г.Б. Tiлеу

doi:10.26577/JPEOS20261284

Авторлар

С.Н. Мұқашева Әл-Фараби ҚазҰУ https://orcid.org/0000-0002-1609-4430 ##orcid.unauthenticated##
Л.Ф. Черногор В.Н. Каразин атындағы Харьков ұлттық университеті https://orcid.org/0000-0001-5777-2392 ##orcid.unauthenticated##
В.И. Капытин Ионосфера институты https://orcid.org/0000-0002-2001-9847 ##orcid.unauthenticated##
Г.Б. Tiлеу Ионосфера институты https://orcid.org/0009-0006-5423-615X ##orcid.unauthenticated##

DOI:

https://doi.org/10.26577/JPEOS20261284

Кілт сөздер:

Тәждік массаның лақтырылуы, күн желі, магнитосфералық дауыл, ионосфералық дауыл

Аңдатпа

Бұл зерттеу бірегей гелиогеофизикалық оқиғаны қарастырады: 2025 жылдың 9-11 қарашасындағы X және M класты Күн жарқылдары, Жерге бағытталған тәждік массаның лақтырылуымен қатар жүрді. 2025 жылдың 11-15 қарашасы аралығындағы Жерге жақын кеңістіктің бұзылған күйі күн желінің параметрлерін пайдаланып зерттелді. Осы кезеңдегі күн желінің протон тығыздығы бірнеше рет күрт көтерілді, күн желінің жылдамдығы 1000 км/с дейін өсті және протон температурасының күрт жоғарылауы байқалды. Геомагниттік өріс қатты бұзылды, Kp-индексі 9 болды. AL-индексінің, AU-индексінің, SYM-D және SYM-H минуттық мәндері, сондай-ақ жаһандық электрон мөлшерінің екі сағаттық мәндері де оқиғаны сипаттау үшін пайдаланылды. Бұл мақалада бірегей геокосмикалық дауыл кезінде Күндегі, планетааралық магнит өрісіндегі, магнитосферадағы және Жер атмосферасының жоғарғы қабаттарындағы физикалық процестер қарастырылады, бұл оны пәнаралық сипатқа айналдырады. 2025 жылдың қарашасында болған қуатты күн дауылы экстремалды геомагниттік және теріс ионосфералық дауылдарды тудырғаны анықталды.

Автор өмірбаяндары

С.Н. Мұқашева, Әл-Фараби ҚазҰУ

Мұқашева Сәуле Нұрмұханбетқызы (құжатқа жауапты автор), физика-математика ғылымдар кандидаты, Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің физика-техникалық факультетінің теориялық және ядролық физика кафедрасының доценті-зерттеушісі (Алматы, Қазақстан, email: snmukasheva@gmail.com)
Л.Ф. Черногор, В.Н. Каразин атындағы Харьков ұлттық университеті

Черногор Леонид Феоктистович, физика-математика ғылымдар докторы, профессор, Украина Ұлттық ғылым академиясының корреспондент мүшесі, Украина Жоғары білім беру Ұлттық ғылым академиясының академигі, В.Н. Каразин атындағы Харьков ұлттық университетінің ғарыштық радиофизика кафедрасының меңгерушісі (Харьков, Украина, email: Leonid.F.Chernogor@gmail.com)
В.И. Капытин, Ионосфера институты

Капытин Виталий Иосифович, ғылым магистрі, Ионосфера институтының ғылыми қызметкері (Алматы, Қазақстан, email: kapytin@ionos.kz)
Г.Б. Tiлеу, Ионосфера институты

Тілеу Гүлбану Бақытжанқызы, PhD докторанты, Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің физика және технология факультетінің теориялық және ядролық физика кафедрасы және Ионосфера институтының кіші ғылыми қызметкері Ионосфера институты (Алматы, Қазақстан, email: tileugulbanu061199@gmail.com)