ПРОТИВОРЕЧИЕ «СУЩЕЕ – ДОЛЖНОЕ» И ИСКУССТВЕННЫЙ ИНТЕЛЛЕКТ КАК ИНСТРУМЕНТ ЕГО ПРЕОДОЛЕНИЯ В СОЦИАЛЬНО-ЭКОНОМИЧЕСКИХ МОДЕЛЯХ

Б.М. Усеинов; A.А. Солодовник; Е.Г.  Гололобова; Н.П. Солодовник; С.А. Сизоненко

doi:10.26577/JPEOS202527342

Авторлар

Б.М. Усеинов НАО СКУ им. М.Козыбаева https://orcid.org/0000-0003-4839-0055
A.А. Солодовник СКУ им. М.Козыбаева https://orcid.org/0009-0000-4115-539X
Е.Г. Гололобова СКУ им. М.Козыбаева https://orcid.org/0009-0007-3320-3874
Н.П. Солодовник СКУ им. М.Козыбаева https://orcid.org/0000-0001-5205-7365
С.А. Сизоненко СКУ им. М.Козыбаева https://orcid.org/0009-0009-8692-846X

DOI:

10.26577/JPEOS202527342

Кілт сөздер:

противоречие сущее-должное, модели социума, ноосфера, критерии открытости системы, искусственный интеллект

Аңдатпа

Бұл жұмыста қазіргі заманғы әлеуметтік және экономикалық теориялардың ең күрделі қайшылығының бірі – «бар» мен «болуға тиістінің» арасындағы қайшылықты еңсеру тәсілі қарастырылады. ХХ ғасырдың басында алғаш рет аталған бұл мәселе «бар нәрсе мен болуға тиіс нәрсенің» арасындағы қарама-қайшылық ретінде сипатталады. Егер гуманитарлық зерттеулер көбіне «барды», яғни жеке және қоғамдық қатынастардың ағымдағы күйін талдаса, онда «болуға тиіс» – қоғамның идеалдандырылған үлгілерін егжей-тегжейлі қарастыру гуманитарлық ғылымдарда әдетте қабылданбайды.
Біздің зерттеуімізде қоғам дамуының теріс үрдістерінің физикалық табиғаты туралы түсініктер негізінде қарастырылып отырған қайшылықтың қоғамдардың тұйықтылығына байланысты еңсерілмейтіндігі көрсетіледі. Альтернатива ретінде Вернадскийдің ноосфералық моделі рухындағы қоғамның мақсатты дамуының болашағы ұсынылады. Ноосфералық дүниетанымды іске асыру қоғамды ашық жүйеге айналдыруға мүмкіндік береді, бұл өз кезегінде «бар – болуға тиіс» қайшылығын жояды. Ұсынылған модельдің өміршеңдігін адамзаттың ноосфераны құрудың бірқатар қажетті шарттарына қол жеткізгендігі дәлелдейді.
«Барды» жүйелі түрде түзетудің құралы ретінде жасанды интеллектіні пайдалану ұсынылады. Мұндай тәсіл тек бастапқы қайшылықты жеңіл шешіп, «бар» мен «болуға тиіс» арасындағы үйлесімді жақындасуды қамтамасыз етіп қана қоймай, сонымен қатар жеке тұлға мен қоғамның әлеуетін ашудың жаңа мүмкіндіктерін де ашады

Автор өмірбаяндары

Б.М. Усеинов, НАО СКУ им. М.Козыбаева

Усеинов Бейбут Мейрамович( автор-корреспондент) – кандидат физико-математичесаих наук, профессор кафедры физики СКУ им. М.Козыбаева, (г. Петропавловск, Казахстан, эл.почта: buseinov@gmail.com;)
A.А. Солодовник, СКУ им. М.Козыбаева

Солодовник Андрей Андреевич – кандидат физико-математичесаих наук, профессор кафедры физики СКУ им. М.Козыбаева, (г. Петропавловск, Казахстан, эл.почта: aasolodovnik@mail.ru;)
Е.Г. Гололобова, СКУ им. М.Козыбаева

Гололобова Евгения Георгиевна – магистр, старший преподаватель кафедры физики СКУ им. М.Козыбаева, (г. Петропавловск, Казахстан, эл.почта: egololobova23@mail.ru;)
Н.П. Солодовник, СКУ им. М.Козыбаева

Солодовник Надежда Павловна –научный сотрудник кафедры физики СКУ М.Козыбаева, (г. Петропавловск, Казахстан, эл.почта: aasolodovnik@mail.ru
С.А. Сизоненко , СКУ им. М.Козыбаева

Сизоненко Светлана Александровна – магистр, старший преподаватель кафедры физики СКУ М.Козыбаева, (г. Петропавловск, Казахстан, эл.почта: sizonenko@inbox.ru;)